İş Hukuku Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
Taraflar arabuluculuk siciline kayıtlı bir arabulucu üzerinde anlaşarak arabuluculuk sürecini başlatabilir. Bununla birlikte, taraflardan biri adliyelerde yer alan arabuluculuk bürolarına başvurarak uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözümünü talep edebilir. Adliye arabuluculuk bürosu, iş hukuku uyuşmazlığını çözecek arabulucuyu kendisi görevlendirir. Adliye arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde, büronun görevini, görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yerine getirir. Adliye Arabuluculuk bürosuna yapılacak zorunlu arabuluculuk başvurusu şu şekilde yapılmaktadır:
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’na göre:
Başvuru karşı tarafın, karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna, arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde ise görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.
Arabuluculuk başvurusu işçi tarafından yapılacaksa, işverenin yerleşim yerindeki arabuluculuk bürosuna veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulabilir.
Arabuluculuk için başvuru işveren tarafından yapılacaksa; işçinin yerleşim yerindeki arabuluculuk bürosuna veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulabilir.
Adliye arabuluculuk bürosu başvuru üzerine uyuşmazlığı çözmek için bir arabulucu görevlendirir.
İş Hukukundan Kaynaklanan Uyuşmazlığın Arabuluculuk Yoluyla Çözümü Ne Kadar Sürer?
Arabulucuya yapılan başvuruyu arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içerisinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir.
Arabuluculu, uyuşmazlığın süresi içinde çözülememesi halinde faaliyetini sona erdirir ve dosyayı kapatır. Arabulucu, taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması yahut yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılması veya varılamaması hallerinde arabuluculuk faaliyetini sona erdirir.
Taraflardan Biri Arabuluculuk Toplantısına Katılmazsa Ne Olur?
Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat katılabileceği gibi kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla da katılabilirler. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelere işvereni temsil ederek katılabilir ve son tutanağı imzalayabilir.
Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığı halinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda, anlaşmanın gerçekleşebilmesi için işverenlerin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmaları ve iradelerinin birbirine uygun olması aranır.
İş hukuku uyuşmazlığı ile ilgili bir tarafın arabuluculuğa başvurması halinde, her iki tarafın da belirlenen ilk toplantıya katılması yükümlülüğü bulunmaktadır. Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi halinde toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve bu taraf iş mahkemesinde dava açılması halinde kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama gideri olan dava avukatlık ücreti, yargı harçları gibi giderlerin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca ilk toplantıya katılmayan taraf lehine avukatlık vekalet ücretine hükmedilmez.
Tarafların tamamının ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti üzerine açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır. Bu kapsamda, taraflar yaptığı masrafları ve harçları kendisi öder.
İş Hukuku Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Ücreti Nedir?
Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaşmaları hâlinde arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. İşe iade talebiyle yapılan görüşmelerde tarafların anlaşmaları durumunda, işçiye işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminat miktarı ile çalıştırılmadığı süre için ödenecek ücret ve diğer hakların toplamı dikkate alınarak arabuluculuk asgari ücret tarifesi ikinci kısım uyarınca arabulucuya ödenecek ücret belirlenir.
İş hukuku uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hallerinde, iki saatlik ücret tutarı Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır.
İş Hukuku Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Aşamasından Sonra Nasıl Dava Açılır?
Uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülememesi halinde iş mahkemesine dava açılabilir. Davacı, uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülemediğinde dair düzenlenen son tutanağı veya tutanağın bir örneğini dava dilekçesine eklemesi gerekmektedir.
Uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülemediğine dair düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenmediği takdirde iş mahkemesi davacıya son tutanağın bir haftalık kesin sürede mahkemeye ibraz edilmesini, aksi takdirde davanın reddedileceğini ihtaren bildirir. Mahkeme ihtarının gereği yerine getirilmezse dava dilekçesi karşı tarafa gönderilmeksizin dava usulden reddedilecektir.
Hangi Uyuşmazlık ve Davalarda İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu Yapılabilir?
Zorunlu arabuluculuk uygulamasında yer alan uyuşmazlık ve davalarda dahil olmak üzere tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği herhangi bir özel hukuk uyuşmazlığında ihtiyari arabuluculuk başvurusu yapılabilir.
İhtiyari arabuluculuğa elverişli dava ve uyuşmazlıklara örnek vermek gerekirse:
Boşanmada mal paylaşımı, boşanma davası kesinleştikten sonra maddi ve manevi tazminat talepleri, katılım payı alacağına dair talepler,
Maddi tazminat ve manevi tazminat davası,
Sigorta hukuku ve ticaret hukukuna ilişkin davalar,
Kira uyuşmazlıkları,
Miras mal paylaşımı,
İş hukukundan kaynaklanan işçilik alacaklarına ilişkin davalar ile tazminat talepleri.
İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
İhtiyari arabuluculuk başvurusunda taraflar arabulucuyu kendileri seçebilirler.
Uyuşmazlığın tarafları dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurabileceği gibi dava açıldıktan sonra da ihtiyari arabuluculuk başvurusu yapabilir.
Uyuşmazlığın tarafları birlikte arabuluculuk başvurusu yapabilir veya taraflardan biri diğer tarafa teklifte bulunabilir. Uyuşmazlığın tarafı olan ve arabuluculuk teklif eden kişinin, diğer tarafa sunduğu bu teklifin 30 (otuz) gün içinde cevaplanması gerekmektedir. Süresi içinde cevap verilmemesi halinde, söz konusu teklif reddedilmiş sayılacaktır.
Dava açıldıktan sonra tarafların arabulucuya başvuracaklarını mahkemeye beyan etmeleri halinde ise, yargılama mahkeme tarafından azami 3 (üç) ay olacak şekilde ertelenir. Bu süre tarafların yeniden birlikte başvurmaları üzerine 3 (üç) aya kadar uzatılabilir.
Kira Uyuşmazlıkları Arabuluculukta Çözülebilir mi?
Kira alacağından doğan her türlü uyuşmazlıklar olmak üzere kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk yöntemiyle uyuşmazlık çözüme kavuşturulabilir.
Her iki tarafın ticari işletmesine ilişkin bir kira uyuşmazlığı zorunlu arabuluculuk kapsamında olduğundan dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekmektedir.
Taraflar, adliyelerde yer alan arabuluculuk bürolarına başvurabilecekleri gibi güvendikleri bir arabulucuya da başvurabilirler.
Arabuluculuk Çözüm Yönteminin Mahkemeye Göre Avantajları Nelerdir?
Mahkemede gerçekleştirilen yargılamalar çoğu zaman yıllarca sürmektedir. Arabuluculuk süreci ise tarafların katıldığı ilk toplantıda sonuçlandırılabileceği gibi her hâlükârda birkaç hafta içerisinde sonuçlandırılmaktadır.
Mahkeme yargısı, uyuşmazlığın hakim tarafından yargısal yolla çözüldüğü, önceden belirlenmiş kanun ve usullere bağlı kalınarak gerçekleştirilen hak temelli bir çözüm yöntemidir. Arabuluculuk ise menfaat temelli bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir ve her iki tarafın kazanması hedeflenir. Arabuluculuk süreci tarafların iradeleri doğrultusunda şekillenir ve tarafların kontrolündedir. Tarafların anlaştıkları çözüm yöntemi esastır, bu kapsamda mahkeme yargısına göre esnek bir çözüm sürecidir.
Sosyal ve ekonomik ilişkilerin devamı ve korunması sağlanır.
Arabuluculuk Yoluna Başvuru Halinde Dava Hakkımı Kaybeder Miyim?
Arabuluculuk uyuşmazlık çözüm yöntemine başvurmak, süreci devam ettirmek veya süreci sonlandırmak tarafların kontrolündedir. Arabuluculuk yoluna başvuru halinde dava hakkı kaybı söz konusu değildir.
Ancak arabuluculuk faaliyeti kapsamında tarafların anlaşmaya varması halinde, bir uyuşmazlık konusu kalmadığından, üzerinde anlaşılan konular ile ilgili taraflarca dava açılamaz.
Arabuluculuk Yoluna Başvuru Dava Açma Süresini Etkiler Mi?
Arabuluculuk yoluna başvuru halinde dava zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Tarafların herhangi bir zorunluluk olmadan, kendi rızaları ile başvurdukları arabuluculuk olan ihtiyari arabuluculukta, arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçirilen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmamaktadır. Tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varılıp bu durumun bir tutanakla belgelendirildiği yani arabulucu belirleme tutanağının düzenlendiği tarihten, arabuluculuğun sona erdiğinin belgelendirildiği tarihe kadar geçen süre, zaman aşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmamaktadır. (6325 sayılı Kanun md.16/2) Böylece arabuluculuk faaliyeti sebebiyle geçirilen sürelerin taraflar açısından hak kaybına neden olması önlenmek istenmiştir. Dava şartı arabuluculukta ise arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
